အမျိုးအစား
စိတ်ကူးယဉ် လောက (fictional universe)
အတွင်းပိုင်းအရ တစ်သမတ်တည်း ရှိနေတဲ့ စိတ်ကူးယဉ် နေရာခင်း၊ imagined universe (စိတ်ကူးယဉ် လောက) (သို့) constructed universe (တည်ဆောက်ထားတဲ့ လောက) လို့လည်း ခေါ်ပြီး ဇာတ်လမ်း လက်ရာတွေ ဖြစ်ပွားရာ နေရာပါ။
စိတ်ကူးယဉ် လောက (fictional universe) ကို imagined universe၊ constructed universe (သို့) diegetic world (ဇာတ်လမ်း အတွင်းဘက် ကမ္ဘာ) လို့လည်း သိကြပြီး၊ ဇာတ်လမ်း လက်ရာ (သို့) အနုပညာ လက်ရာတစ်ခုထဲမှာ သုံးစွဲတဲ့ အတွင်းပိုင်းအရ တစ်သမတ်တည်း ရှိနေတဲ့ စိတ်ကူးယဉ် နေရာခင်း ဖြစ်တယ်။ ဒီသဘောသဘာဝက စိတ်ကူးယဉ်နဲ့ သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် စာပေနဲ့ အများဆုံး ဆက်စပ်နေတယ်: လောကတစ်ခုက Star Wars ရဲ့ ဝေးကွာနေတဲ့ ဂလက်ဆီလို တကယ့်ကမ္ဘာနဲ့ မြင်သာထင်ရှားတဲ့ ဆက်သွယ်မှု သိပ်မရှိသလောက် ဖြစ်နိုင်သလို၊ The Lord of the Rings မှာဆိုရင် ကမ္ဘာမြေကို စိတ်ကူးယဉ် အလွန်အကျွံ ပြုပြင်ထားတဲ့ ပုံစံတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ စာအုပ်တွဲ အတိုင်းအတာမှာ နယ်နိမိတ်တွေက အရေးကြီးတယ်: Don Markstein ရဲ့ စည်းမျဉ်းအရ ဇာတ်ကောင် A နဲ့ B တွေ့ဆုံဖူးပြီး B နဲ့ C တွေ့ဆုံဖူးရင် A နဲ့ C က လောကတစ်ခုတည်းကို မျှဝေထားကြတယ်၊ Niven ရဲ့ Known Space လို လောကအချို့ကတော့ စာရေးဆရာ များစွာကို ခန့်အား ညီတဲ့ ကန်နွန် အဆင့်အတန်းနဲ့ ဖွင့်ပေးထားတယ်။
ဝတ္ထုရှည်နဲ့ ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ရေးသူတွေအတွက် ဒါက ကမ္ဘာ တည်ဆောက်ခြင်း (worldbuilding) ထုတ်ပေးတဲ့ ဘူးပါ: မြေပုံကနေ Legendarium (ဒဏ္ဍာရီ ကျမ်း) ရဲ့ ဒဏ္ဍာရီတွေအထိ သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ အချက်အလက် တိုင်းက နောက်ပိုင်း အခန်းတိုင်း လေးစားရမဲ့ ကန်နွန် ဖြစ်လာတယ်။ Shared universe (မျှဝေထားတဲ့ လောက) ကတော့ ဒီစည်းကမ်း တစ်ခုတည်းရဲ့ စာရေးဆရာ များတဲ့ မူပါ။