သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် (Science fiction)

သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် (science fiction) ကတော့ နည်းပညာ၊ သိပ္ပံ အသိပညာ (သို့) ဇီဝဗေဒ စနစ်တွေမှာ အဆင့်မြင့်ပြီး အနာဂတ်သစ်လွင်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေကို စိတ်ကူးယဉ်ပြတဲ့ speculative fiction အမျိုးအစားပါ။ သူ့ ကိရိယာအိတ်က အချိန်နဲ့အမျှ ကျယ်လာတယ်: အာကာသ စူးစမ်းရှာဖွေမှု၊ အပြင်ဘက် လူမဟုတ်တဲ့ အသက်၊ အချိန်ခရီးသွားလာမှုနဲ့ ရိုဘောတိတ်ပညာတွေ အရင်လာခဲ့တယ်၊ နောက်မှ တစ်ပြိုင်ကမ္ဘာ စကြာဝဠာတွေ၊ ဆိုးရွားတဲ့ အနာဂတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဇီဝဗေဒ စီမံခန့်ခွဲမှုတွေ၊ နောက်ဆုံး အနှစ်သာရအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ၊ လူ့အသိဉာဏ် အလွန် တိုးတက်စေမှု၊ လူသားကို ကျော်လွန်ခြင်းနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတွေပါ။ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်တွေကတော့ ကျော်ကြားစွာ ငြင်းခုံခံရတယ်။ Asimov ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်က "သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ ပြောင်းလဲမှုတွေအပေါ် လူသားတွေရဲ့ တုံ့ပြန်မှု" အကြောင်း စာပေ၊ Heinlein ရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်က လက်တွေ့ ကမ္ဘာနဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်းတွေပေါ်မှာ အခြေခံထားတဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အနာဂတ် ဖြစ်ရပ်တွေအကြောင်း လက်တွေ့ဆန်ဆန် ခန့်မှန်းချက်၊ Damon Knight ကတော့ သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ်ဆိုတာ ကျွန်ုပ်တို့ ညွှန်ပြလိုက်တဲ့ အရာသာလျှင် ဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ နိဂုံး ချမှတ်ခဲ့တယ်။

ရှည်လျားတဲ့ ဗိုက်တာက Lucian ရဲ့ A True Story (ခရစ်နှစ် ၂ ရာစု) နဲ့ Kepler ရဲ့ Somnium (၁၆၃၄) ကနေ စပြီး၊ ပထမဆုံး စစ်မှန်တဲ့ သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် ဝတ္ထုအဖြစ် မကြာခဏ ခံဆိုခံရတဲ့ Frankenstein (၁၈၁၈)၊ Verne နဲ့ Wells ခေတ်ကနေတဆင့် Hugo Gernsback ရဲ့ Amazing Stories ၁၉၂၆ မှာ စတင် ထွက်ရှိမှုအထိ ဖြစ်တယ်။ အတိုချုံး ခေါ်တဲ့ စကားလုံးကတောင် အဆင့်အတန်း အမှတ်လက္ခဏာပါ: ၁၉၅၄ ဝန်းကျင်မှာ မွေးတဲ့ sci-fi ဆိုတာ ကြာခဲ့တုန်းက အရည်အသွေးနည်းတဲ့ pulp စာစောင်တွေနဲ့ B ဇာတ်ကားတွေနဲ့ ချည်းကြောင်း ခံရပြီး၊ ရိုးရိုး SF ကတော့ စာရေးဆရာတွေနဲ့ စာဖတ်သူတွေအကြားမှာ ဦးစားပေး အတိုချုံး ဖြစ်နေဆဲပါ။ ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ရေးသူတွေအတွက် အသုံးဝင်တဲ့ ခွဲခြားချက်က အလေးချိန်ပေးရာပါ: Hard သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ်က သိပ္ပံကို ထမ်းပိုးတံတား အဖြစ် ဆက်ထားတယ်၊ Soft သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ်က လူ့သိပ္ပံတွေကို ဗဟိုပြုတယ်၊ အာကာသ အော်ပရာကတော့ တင်းကျပ်မှုကို အနံ့အသက်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နဲ့ လဲလိုက်တယ်။ သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် ဝတ္ထုကို ဘယ်လိုရေးမလဲ ကို ကြည့်ပါ။