Thriller ဝတ္ထုကို ဘယ်လိုရေးမလဲ

လည်ပတ်နေတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုနဲ့ စာမျက်နှာ မလှည့်ရပ်နိုင်စေဖို့ လိုအပ်နေတဲ့ စာဖတ်သူတစ်ယောက် သင့်လက်ထဲ ရှိနေပြီ။ Thriller က အကြောင်းအရာထက် ခံစားမှုနဲ့ သတ်မှတ်ခံရတဲ့ အမျိုးအစား အနည်းငယ်ထဲက တစ်ခုပါ: Wikipedia ရဲ့ ဆောင်းပါးက thriller တွေကို "သူတို့ နိုးဆွလိုက်တဲ့ ခံစားမှုတွေကနေ လက္ခဏာပြပြီး သတ်မှတ်ထားကြတယ်၊ ပရိသတ်တွေကို စိုးရိမ်စေတဲ့ (suspense)၊ စိတ်လှုပ်ရှားစေတဲ့၊ အံ့အားသင့်စေတဲ့၊ မျှော်လင့်စေတဲ့နဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်စေတဲ့ ခံစားချက်တွေ ပြင်းထန်စွာ ပေးကြတယ်" လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် thriller စုစည်းမှုတစ်ခုရဲ့ James Patterson ရဲ့ နိဒါန်းက ပေါင်းစည်းမှုရဲ့ လက္ခဏာကို "သူတို့ ဖန်တီးပေးတဲ့ ခံစားချက်တွေရဲ့ ပြင်းထန်မှု" လို့ နာမည်ပေးပြီး စမ်းသပ်ချက်ကိုလည်း ရိုးရိုးလေး ပြောပြတယ်: "thriller က စိတ်လှုပ်ရှားစေမှု မရှိရင် သူ့ရဲ့ တာဝန်ကို မထမ်းဆောင်နေဘူး"။ အောက်မှာ ရေးထားတဲ့ အရာအားလုံးက စာအုပ်တစ်အုပ်လုံး၊ (သို့) ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲတစ်တွဲလုံး အတွက် ဒီတာဝန်ကို ဆက်ထမ်းဆောင်နိုင်အောင် ထားတဲ့ အလုပ်ပါ။ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးနဲ့ ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲတစ်တွဲလုံးမှာ ဒီခံစားမှုတွေက အဆက်မပြတ် ရှိနေရမယ်၊ ဇာတ်ကြောင်းက ဘာပြောနေလဲဆိုတာထက် စာဖတ်သူရဲ့ နှလုံးခုန်နှုန်းကို ဘယ်လို ထိန်းထားလဲဆိုတာက ဒီအမှတ်အသားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပါ။

Thriller ရဲ့ ကတိ

ဆောင်းပါးရဲ့ စစ်ဆေးချက်စာရင်းက အသေးစိတ်ပါ။ အသက်ကို ခြိမ်းခြောက်တယ်: ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းရဲ့ အသက်နဲ့ ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်း ဂရုစိုက်တဲ့ လူတွေရဲ့ အသက်။ ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းတွေက "ရေတွက်နေတဲ့ နာရီတစ်လက်နဲ့ ဆန့်ကျင်စွာ လုပ်ဆောင်ခံနေရတဲ့"၊ ဖြေရှင်းလို့ မရနိုင်သလောက် ထင်ရတဲ့ ပြဿနာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတယ်၊ လောင်းကစား မြင့်မားတယ်၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စတေးခမှုတွေ ရှိတယ်။ ဇာတ်ကြောင်းက အထွတ်အထိပ်ဆီ မဆုံးခင်မှာ ပရိသတ်ကို "ခုံနားမှာ ထိုင်နေရတဲ့" အခြေအနေထဲ ထားကြတယ်၊ ဇာတ်လမ်းကလည်း အရေးကြီးတဲ့ အချက်အလက်တွေကို လမ်းကြားမှာ များသောအားဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားတယ်။ အမျိုးအစားရဲ့ မျိုးရိုးကလည်း တည်ထောင်သူတွေ ရှိနိုင်လောက်အောင် ရှည်နေပြီပြီ: Erskine Childers ရဲ့ The Riddle of the Sands (၁၉၀၃) က "အသိအမှတ်ပြုနိုင်တဲ့ ပထမဆုံး ခေတ်သစ် thriller" လို့ ခေါ်ခံရပြီး၊ John Buchan ရဲ့ The Thirty-Nine Steps (၁၉၁၅) က ရာစုနှစ်တစ်ခုလုံးရဲ့ thriller တွေ ဆက်လည်နေဆဲ ဖြစ်တဲ့ လိုက်လံခြင်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို ချထားပေးခဲ့တယ်။ ဒီပုံစံဟောင်းတွေ ဒီနေ့တိုင် ဆက်လည်နေတာက တကယ့်ကို အလုပ်လုပ်လို့ပါ၊ ဒီစစ်ဆေးချက်စာရင်းရဲ့ အချက်တိုင်းက ဇာတ်ကြောင်းက ဘာဖြစ်လဲဆိုတာထက် နောက်တစ်ခါ ဘာဖြစ်လာနိုင်လဲဆိုတာကို စာဖတ်သူ မသိနိုင်တာပေါ်မှာ အလုပ်လုပ်တယ်၊ ဒါက အခန်းတစ်ခန်းချင်းစီ ရေးသားတဲ့အခါမှာ လက်တွေ့ကျတဲ့ ညွှန်ကြားချက်တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

Thriller နဲ့ စုံစမ်းဇာတ်လမ်း

Wikipedia ဆောင်းပါးက တင်းတင်းကျပ်ကျပ် နယ်နိမိတ် မဆွဲဘူး: စုံစမ်းဇာတ်လမ်းက thriller ရဲ့ ထပ်နေတဲ့ ကိုင်းခွဲတွေထဲမှာ ပါတယ်၊ "mystery thriller" တွေကလည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနဲ့ whodunit နည်းပညာကို ချေးသုံးတယ်။ အလုပ်သုံး ခွဲခြားချက်က အတတ်ပညာ သဘောတူညီမှုပါ၊ စာဖတ်သူက ဘယ်မေးခွန်းကို မေးနေလဲဆိုတာပေါ်မှာ ရှိတယ်။ စုံစမ်းဇာတ်လမ်းက ဘယ်သူလဲဆိုတာ မေးတယ်: အဖြေ ရှိနေတယ်၊ တရားမျှတမှု စည်းမျဉ်းအောက်မှာ ဖုံးကွယ်ထားတယ်၊ ပျော်စရာက ကောက်ချက်ဆွဲခြင်းပါ။ Thriller က ဖြစ်မလားနဲ့ ဘယ်လိုလဲဆိုတာ မေးတယ်: အန္တရာယ်က များသောအားဖြင့် စာမျက်နှာပေါ်မှာ စောစော ရှိနေပြီးသား၊ ပျော်စရာက dread ပါ။ ဆောင်းပါးရဲ့ Hitchcock ရဲ့ suspense သီအိုရီ ရှင်းလင်းချက်က ချိတ်ဆက်တဲ့ အချက်ပါ: ပရိသတ်တွေက နာကျင်မှုကို မျှော်လင့်နေပြီး ဖြစ်ရပ်တွေပေါ်မှာ ပိုမြင်တဲ့ အမြင်ထောင့် ကိုင်ထားပေမယ့် ဝင်စွက်ဖို့ မတတ်နိုင်တဲ့အခါမှာ စိုးရိမ်စိတ် ခံစားကြတယ်။ အတတ်ပညာရဲ့ အတိုကောက်ကတော့ စာဖတ်သူက ဗုံးကို ကြည့်နေတယ်ဆိုတာပါ၊ ရင်းမြစ်ပါတဲ့ ကြေညာချက်က Hitchcock ရဲ့ပါ၊ ဒါက ဇာတ်ကောင်တွေ မမြင်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခုကို စာဖတ်သူကို ပြလို့ရတယ်ဆိုတာနဲ့ အဲ့ဒီကွာဟချက်ကိုယ်တိုင်က အလုပ်လုပ်ပေးတယ်ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ်ပါ။ သင် ဆောက်နေတဲ့ ပျော်စရာက ပဟေဠိ ဖြေရှင်းခြင်းဆိုရင် စုံစမ်းဇာတ်လမ်းကို ရေးပါ၊ ပြထားတဲ့ အထောက်အထားရဲ့ စာချုပ်က အဲ့ဒီမှာ သက်ဆိုင်တယ်။ မျှော်လင့်ခြင်းနဲ့ dread ဆိုရင်တော့ thriller ရေးနေတာပါ၊ စာဖတ်သူကို အကုန်လုံး ပြလို့ရတယ်။

တင်းကျပ်မှု ယန္တရားတွေ

ဆောင်းပါးက အမျိုးအစားရဲ့ ပုံသေ ကိရိယာတွေကို စာရင်းတင်ထားတယ်: "red herring တွေ၊ ဇာတ်ကြောင်း လှည့်စားချက်တွေ၊ မယုံရ ပုံပြင်ပြောသူတွေနဲ့ cliffhanger တွေ"။ Suspense အကြောင်း အုပ်စုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးက အောက်မှာရှိတဲ့ ယန္တရားကို ပြပေးတယ်။ Suspense ဆိုတာ "လျှို့ဝှက်ဆန်းပြားမှု၊ မသေချာမှု၊ သံသယ (သို့) ဆုံးဖြတ်မပြတ်မှုက ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ စိုးရိမ်စိတ် (သို့) စိတ်လှုပ်ရှားမှု အခြေအနေ" ပါ၊ အမျိုးအစား နှစ်မျိုး ရှိတယ်: ပထမ မျိုးမှာ ရလဒ်က မသေချာနေတယ် (ဘယ်သူ အသက်ရှင်မလဲ၊ ဘယ်အစီအစဉ် အလုပ်လုပ်မလဲ)၊ ဒုတိယ မျိုးမှာ ရလဒ်က မလွဲမသွေ ဖြစ်နေပြီး တင်းကျပ်မှုက ဘယ်အချိန်နဲ့ ဘယ်လို ရောက်လာမလဲဆိုတဲ့ နေရာမှာ ရှိတယ်။ စာအုပ်ကို ဘယ်အမျိုးအစားက မောင်းနှင်လဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပါ၊ သူတို့နှစ်မျိုးက မတူတဲ့ နှုန်းနဲ့ လည်ကြလို့ပါ။ ပထမ မျိုးမှာ တင်းကျပ်မှုက မသိရသေးတဲ့ ရလဒ်နဲ့ အတူတကွ ရှိနေတယ်၊ ဒုတိယ မျိုးမှာတော့ ရလဒ်က ခိုင်လုံပြီးသားဆိုတော့ တင်းကျပ်မှုက ခရီးလမ်းကြောင်းရဲ့ အရှည်ပေါ်မှာ ကပ်နေတယ်။ ဒုတိယ မျိုးက အဖြေ သိနေပြီးသား အဆုံးသတ်နဲ့လည်း ရှင်သန်နိုင်တယ်၊ ဒါကြောင့် မလွဲမသွေ ဖြစ်နေမှုက thriller ရဲ့ တရားဝင် ပုံစံတစ်ခုပါ။

Cliffhanger တွေက အပိုင်းအလိုက် ထုတ်ဝေတဲ့ thriller တွေမှာ အထူး အာရုံစိုက်စရာ ဖြစ်တယ်၊ အခန်းတိုင်းရဲ့ အဆုံးသတ်က စာဖတ်သူ ပြန်လာမယ့် လောင်းကြေးအသေးစားတစ်ခု ဖြစ်နေလို့ပါ (cliffhanger နဲ့ အခန်း အဆုံးသတ်များ နဲ့ cliffhanger အဘိဓာန် အချက်ကို ကြည့်ပါ)။ ပိုမြင်တဲ့ အမြင်ထောင့် ယန္တရားက ဇာတ်လမ်းတွဲ ကိရိယာတစ်ခုအနေနဲ့လည်း အလုပ်လုပ်တယ်: ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းထက် စာဖတ်သူ သိတဲ့ အချက်အလက်တစ်ခု ပေးလိုက်ပါ၊ သူမ မသိသေးဘဲ ကုန်ဆုံးနေတဲ့ ဇာတ်ခန်းတိုင်းက ချုပ်ကိုင်မှုကို တဖြည်းဖြည်း တင်းတောင်းလာစေတယ်။ လောင်းကြေးအသေးစားတိုင်းလိုပါပဲ ဆပ်ပေးခံရရမယ်၊ cliffhanger တစ်ခုက နောက်တစ်ဆင့်ရဲ့ လိုက်လံခြင်းဆီ ရောက်အောင် ဖြေရှင်းပေးပြီးမှ အသစ်တစ်ခုကို ချမှသာ စာဖတ်သူရဲ့ ယုံကြည်မှုက အခန်းတိုင်းနဲ့အမျှ ကြီးလာတယ်။

ရန်ဘက်တွေနဲ့ လိုက်လံခြင်း

ဆောင်းပါးရဲ့ ဇာတ်ကောင် ဖော်မြူလာက ရိုးရိုးလေးသာဖြစ်တဲ့ သူရဲကောင်းတွေနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်ခိုင်မာမာ ထားတဲ့ ရန်ဘက်တွေ၊ ခြိမ်းခြောက်မှု၊ ရုတ်တရက် အကြမ်းဖက်မှု၊ ထောင်ချောက်တွေနဲ့ အန္တရာယ်ရဲ့ လေထုအကြားမှာ ရှိတယ်။ မညီမျှတဲ့ ပုံစံက အဓိကအချက်ပါ: ရန်ဘက်က ပိုလိုချင်တယ်၊ ပိုသိတယ်၊ အရင်လှုပ်တယ်။ ဒါက ရန်ဘက်ကို အမျိုးအစားရဲ့ အင်ဂျင်အဖြစ် ပြောင်းသွားစေတယ်၊ သင့်ရေတွက်နေတဲ့ နာရီကို သယ်ဆောင်နေတဲ့ ဇာတ်ကောင်က ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ဒီဇိုင်းဆွဲခြင်းနဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ ရည်ရွယ်ချက်တွေရဲ့ လိုက်မှတ်ထားတဲ့ သမိုင်းကိုလည်း ခံစားစေသင့်တယ် (antagonist နဲ့ villain လိုက်မှတ်ခြင်း ကို ကြည့်ပါ)။ ရန်ဘက်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်၊ အစီအစဉ်နဲ့ အလှည့်တွေကို သင့်ဇာတ်လမ်းရဲ့ မှတ်တမ်းထဲမှာ အခြား ကန်နွန်တစ်ခုလိုပဲ မှတ်ထားပါ၊ ဇာတ်ကြောင်းက ဒီအချက်တွေကို လိုအပ်လာခင်မှာ ကြိုတင် ခင်းကျင်းလို့ရမယ်။ လျှို့ဝှက်ချက်တွေက အခြား အင်ဂျင်ကို မောင်းတယ်: ဖုံးကွယ်ထားမှု၊ ဖျောက်ထားတဲ့ တကယ့်အမည်၊ ရောက်လာတဲ့ အတိတ်။ ဘယ်သူက ဘာသိလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ သိလဲဆိုတာက thriller ရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ကုန်ကျစရိတ်ကို သယ်နေတဲ့ အသိအကြောင်း အခြေအနေပါ၊ အဲ့ဒီကွာဟချက်တွေကို ခင်းကျင်းတဲ့ အတတ်ပညာက ဇာတ်ကောင် လျှို့ဝှက်ချက်တွေနဲ့ ထုတ်ဖော်ချက်တွေ မှာ ဖော်ပြထားတယ်။

ဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် အရှိန်ထိန်းခြင်း

အရှိန်အဟုန်က thriller ရဲ့ ထုတ်ကုန်ပါ၊ အပိုင်းအလိုက် ပုံစံက သူ့ကို အခွန်ကောက်တယ်: ထုတ်ဝေမှုတိုင်းက အရင်ထုတ်ဝေမှုက သုံးစွဲပစ်လိုက်တဲ့ တင်းကျပ်မှုကို ပြန်ဖြည့်ပေးရမယ်။ တစ်သမတ်တည်းရှိတဲ့ ထုတ်ဝေချိန်က အခြား အမျိုးအစား များစွာထက် ဒီမှာ ပိုအရေးကြီးတယ်၊ suspense က ထုတ်ဝေမှုတွေကြားမှာ ပျက်စီးသွားလို့ပါ (ဝက်ဘ် ထုတ်ဝေမှု အချိန်ဇယား ကို ကြည့်ပါ)။ ပုံပြင်ပြောခြင်းကလည်း ကူညီနိုင်တယ်: ပစ္စုပ္ပန်ကာလ က ခံနိုင်ရည်ကို လဲလှယ်ပြီး ရိုက်ကူးသလို တိုက်ရိုက်ခံစားမှုကို ဝယ်တယ်၊ အပိုင်းအလိုက် thriller တွေက လိုက်လံခြင်း အခန်းတွေအတွက် ဒါကို မကြာခဏ သုံးပြီး တခြားနေရာတွေမှာ အတိတ်ကာလဆီ ပြန်ဆင်းကြတယ်။ ဘယ်အရာ ရွေးရွေး Patterson ရဲ့ စမ်းသပ်ချက်ကို ရှေ့မှာ ထားပါ: ခံစားမှုတွေက ထုတ်ကုန်ပါ၊ ခံစားမှုတွေကို ပြင်းထန်လာအောင် မလုပ်တဲ့ အခန်းတစ်ခန်းက ဒီအမျိုးအစားက ဝယ်ထားခွင့်မရှိသေးတဲ့ အားလပ်ရက်တစ်ရက်ပါ။