Manga၊ manhwa နဲ့ manhua: သူတို့ရဲ့ စကားလုံးကို အတူတူ ရေးသားကြတဲ့ ရိုးရာ သုံးခု

Manga၊ manhwa နဲ့ manhua တို့က တူညီတဲ့ စကားလုံး တစ်လုံးရဲ့ သုံးကြိမ် ဖြစ်ကြတယ်: ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် "ချက်ချင်း ဆွဲထားတဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်တွေ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတဲ့ စာလုံးတွေကို ဂျပန်ဘာသာနဲ့ manga၊ ကိုရီးယားဘာသာနဲ့ manhwa နဲ့ တရုတ်ဘာသာနဲ့ manhua လို့ အသံထွက်ကြတယ်။ နာမည်တစ်ခုစီက မတူတဲ့ အမျိုးသား ကာတွန်း စက်မှုလုပ်ငန်း တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ကပ်သွားကြပြီး၊ စာအုပ် သုံးအုပ်လုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ စာဖတ်သူ တစ်ယောက်က ဘယ်အုပ်ကိုမှ ဖွင့်မကြည့်ရသေးခင်တောင် ခြားနားချက်ကို သတိထားမိသွားလောက်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်း သုံးခုလုံးက သမိုင်း၊ ပုံစံနဲ့ စီးပွားရေးအရ ကွဲသွားကြတယ်။ ဒီလမ်းညွှန်က ဒီရိုးရာတွေကို ခွဲခြားပြတယ်: တစ်ခုစီက ဘယ်နေရာကနေ စခဲ့လဲ၊ တစ်ခုစီကို ဘယ်လို ဖတ်ရလဲ၊ တစ်ခုစီရဲ့ ဈေးကွက်က ဘယ်လို ရှိလဲနဲ့ စာပေရေးဆရာက သုံးခုလုံးနဲ့ ဘယ်နေရာမှာ တွေ့ဆုံလဲဆိုတာတွေပါ။

စကားလုံး တစ်လုံးတည်း၊ ခရီးလမ်း သုံးကြောင်း

ဒီစကားလုံးရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံး အမြစ်ကတော့ တရုတ်မှာ ရှိတယ်: သူက ၁၈ ရာစု ပညာတတ်တို့ရဲ့ ပန်းချီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရ တစ်ခုအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှာ ဂျပန်ဘာသာဆီ manga အဖြစ် ချေးယူခံရပြီး၊ Feng Zikai ရဲ့ ၁၉၂၅ ခုနှစ် ကာတွန်း စီးရီး Zikai Manhua (မဂ္ဂဇင်း Wenxue Zhoubao ထဲမှာ) နဲ့ တရုတ်ဘာသာဆီ ပြန်ဝင်လာခဲ့တယ်။ ဂျပန် သုံးစွဲမှုကတော့ ဒီပြန်ဝင်လာမှုက ဆိုသလောက်ထက် အသက်ကြီးတယ်: ပုံပြင်စာအုပ် Shiji no yukikai က ၁၇၉၈ ခုနှစ်ကတည်းက ရှိပြီး၊ Aikawa Minwa ရဲ့ Manga hyakujo နဲ့ Hokusai Manga စာအုပ်တွေရဲ့ ပထမ အုပ်တွေက ၁၈၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက ဖြစ်ပြီး၊ Rakuten Kitazawa က ဒီဝေါဟာရကို သူ့ရဲ့ ခေတ်သစ် အဓိပ္ပာယ် ပေးခဲ့တယ်။ တရုတ် ကာတွန်း ဖန်တီးသူ တစ်ယောက်ကို manhuajia လို့ ခေါ်တယ်၊ ကိုရီးယား ရိုးရာကတော့ သူ့ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးအတွက် စာလုံးတွေ အတူတူကိုပဲ ဆက်ထိန်းထားတယ်။

ရိုးရာ တစ်ခုစီ ဘယ်လို စတင်ခဲ့လဲ

ဂျပန် manga က ဒီနယ်ပယ် တစ်ခုလုံးက ယူသုံးနေကြတဲ့ မဂ္ဂဇင်း စနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ ပထမဆုံး manga မဂ္ဂဇင်း ဖြစ်တဲ့ Eshinbun Nipponchi က ၁၈၇၄ မှာ ထွက်ပေါ်လာပြီး ထုတ်တာ သုံးအချက်အပြီး ဆုံးသွားတယ်၊ ပထမဆုံး ယောက်ျားလေး မဂ္ဂဇင်း Shonen Sekai က ၁၈၉၅ မှာ၊ ပထမဆုံး မိန်းကလေး မဂ္ဂဇင်း Shojo Sekai ကတော့ ၁၉၀၅ မှာပါ။ ခေတ်သစ် ဖတ်သူ အပိုင်းအခြား အမည်တွေဖြစ်တဲ့ Shonen၊ Shojo၊ seinen နဲ့ Josei တို့က ဒီမဂ္ဂဇင်း အမျိုးအစားခွဲမှု စနစ်ကနေ တိုက်ရိုက် ဆင်းသက်လာတာတွေပါ၊ ဒီနေ့မှာတော့ Weekly Shonen Jump၊ Nakayoshi နဲ့ Ribon လို ခေါင်းစဉ်တွေက ရပ်တည် အခြေချထားကြတယ်။

ကိုရီးယား manhwa က ၁၉၀၈ ခုနှစ် သစ်ပုံရိပ်ထွင်မှုတွေအထိ ပြန်လိုက်ရပေမယ့် သူ့ကို သတ်မှတ်ပေးတဲ့ ဇာတ်လမ်းကတော့ အွန်လိုင်းဆီ ရွှေ့လာခြင်းပါ: တောင်ကိုရီးယားရဲ့ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန် နှောင်းပိုင်း စီးပွားရေး ကပ်ဘေးအပြီးမှာ ပုံနှိပ် manhwa အများစုက ၂၀၀၀ ပြည့်လွန် နှစ်တွေအစောပိုင်းမှာ ရပ်ဆိုင်းသွားကြ (သို့) ဝက်ဘ်ပေါ် ရွှေ့သွားကြပြီး၊ ၂၀၀၀ ပြည့်လွန် ဩဂုတ်လမှာ ဖန်တီးခံရတဲ့ စကားလုံးဖြစ်တဲ့ webtoon က လွှမ်းမိုးတဲ့ ပုံစံ ဖြစ်လာတယ်။

တရုတ် manhua ကတော့ lithographic ပုံနှိပ်ခြင်း ၁၈၇၀ ပြည့်လွန် နှစ်တွေမှာ ရောက်လာတဲ့အခါ သတင်းစာ ထောင်ချောက် ကာတွန်းပုံတွေကနေ ကြီးထွားလာခဲ့တယ်။ Tse Tsan-tai ရဲ့ The Situation in the Far East (၁၈၉၉) က တရုတ် နိုင်ငံသား တစ်ယောက်ရဲ့ ပထမဆုံး သိရှိထားတဲ့ လက်ရာပါ၊ Shanghai Sketch (၁၉၂၈) က ပထမဆုံး အောင်မြင်တဲ့ manhua မဂ္ဂဇင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄ ကနေ ၁၉၃၇ အတွင်း manhua မဂ္ဂဇင်း ဆယ့်ခုနစ်စောင် ရှန်ဟိုင်းမှာ လည်ပတ်ခဲ့ပြီး၊ Zhang Leping ရဲ့ Sanmao (၁၉၃၅) က တာရှည်ခံတဲ့ ဂန္ထဝင် လက်ရာ ဖြစ်လာတယ်။

ဖတ်ရှုရာ ဦးတည်ချက်နဲ့ ပုံစံ

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စာအုပ်တွေကတော့ သဘောမတူကြဘူး။ Manga တွေက အပေါ်ကနေ အောက်နဲ့ ညာဘက်ကနေ ဘယ်ဘက် ဖတ်ရပြီး၊ အနောက်တိုင်း ထုတ်ဝေသူတွေကလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဘာသာပြန်ဖို့အတွက် စာမျက်နှာတွေကို "လှန်" ခဲ့ကြတယ်၊ ရုပ်ပြောင်ပြန်နေတဲ့ အက္ခရာတွေက MAY ကို YAM ဖြစ်သွားစေလို့ ဝေဖန်သူတွေ ရယ်စရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြတဲ့ အလေ့အကျင့်ပါ။ ပြည်မကြီး manhua တွေက အလျားလိုက် စာသားနဲ့ ဘယ်ဘက်ကနေ ညာဘက် ဖတ်ရပြီး၊ ထိုင်ဝမ်နဲ့ ဟောင်ကောင် manhua တွေကတော့ ဒေါင်လိုက် စာသားနဲ့ ညာဘက်ကနေ ဘယ်ဘက် ဖတ်ရတယ်။ Manhua ရဲ့ ခေတ်သစ် ပုံစံကိုတော့ Chinese Hero (၁၉၈၂) ထံ အသိအမှတ်ပြုကြတယ်၊ လက်တော့ကျတဲ့ ပန်းချီနဲ့ များသောအားဖြင့် အရောင်အပြည့်ပါ။ ပုံနှိပ် manhwa ကတော့ အိမ်နီးချင်းတွေနဲ့ စာမျက်နှာကိုပဲ မျှဝေ သုံးခဲ့ပေမယ့်၊ webtoon ကတော့ စာမျက်နှာကို လုံးဝ စွန့်ပစ်လိုက်တယ်: ဖုန်းတစ်လုံးအတွက် တည်ဆောက်ထားတဲ့၊ များသောအားဖြင့် အရောင်ပါတဲ့ ဒေါင်လိုက် လိုက်ဖတ်ခြင်းပါ။

ကိန်းဂဏန်းတွေအရ စက်မှုလုပ်ငန်းတွေ

Manga ကတော့ တိုင်းတာခံရတဲ့ ကြီးမားသူပါ: ဂျပန်ရဲ့ ဈေးကွက်က ၁၉၉၅ ခုနှစ် အထိ ယန်း ၅၈၆.၄ ဘီလီယံ ဝန်းကျင်မှာ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နှစ်လျှင် စာအုပ်တွေနဲ့ မဂ္ဂဇင်းတွေ ၁.၉ ဘီလီယံ ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ မှာတော့ ယန်း ၇၀၄.၃ ဘီလီယံ စံချိန် တင် ရောက်ခဲ့တယ်၊ အဲဒီထဲက ယန်း ၅၁၂.၂ ဘီလီယံ က ဒီဂျစ်တယ်ပါ။ ပြည်ပမှာတော့ မြောက်အမေရိက ရောင်းအားတွေက ၂၀၂၃ မှာ ဒေါ်လာ ၃၈၁.၁၆ သန်း ရောက်ခဲ့ပြီး (ခေါင်းစဉ်တွေရဲ့ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းက Viz Media ကနေ ဖြစ်တယ်)၊ manga က ၂၀၂၁ မှာ ပြင်သစ်မှာ ရောင်းချခဲ့တဲ့ ကာတွန်းတွေရဲ့ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၁ အရ ကမ္ဘာ့ ထိပ်တန်း ကာတွန်း ထုတ်ဝေသူ လေးဦးဖြစ်တဲ့ Shueisha၊ Kodansha၊ Kadokawa နဲ့ Shogakukan တို့ အားလုံးက ဂျပန် ကုမ္ပဏီတွေပါ။ ပရိသတ် အလွှာကတော့ သူ့ကိုယ်ပိုင် စက်မှုလုပ်ငန်း တစ်ခုပါ: Comiket က ရက်သုံးရက်အတွင်း ခန့်မှန်းခြေ ငါးသိန်း ဝန်းကျင် လာရောက်သူတွေကို ဆွဲယူပြီး၊ dojinshi ရောင်းအားတွေကလည်း ၂၀၀၇ မှာ ယန်း ၂၇.၇၃ ဘီလီယံ ရောက်ခဲ့တယ်။

ကိုရီးယား စက်မှုလုပ်ငန်းရဲ့ အလံတင် ကိန်းဂဏန်းကတော့ ပုံနှိပ် ကိန်းဂဏန်းတွေထက် ကမ္ဘာအနှံ့ ရောက်ရှိမှုပါ: Naver ရဲ့ WEBTOON ဝန်ဆောင်မှုက နိုင်ငံ ၆၀ ရဲ့ လစဉ် အသုံးပြုသူ သန်း ၅၅ အထိ ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။ Manhua ရဲ့ ဈေးကွက်ကတော့ ကိန်းဂဏန်း တစ်ခုတည်းနဲ့ ဖော်ပြရခက်တယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မီဒီယာရဲ့ အများစုက ယခုနေ့မှာ QQ Comic နဲ့ U17 လို ပလက်ဖောင်းတွေပေါ်က ဝက်ဘ် manhua တွေ အဖြစ် နေထိုင်နေလို့ပါ၊ ဒါက တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ခံရတဲ့ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေရေးကို ဖြတ်ကျော်နိုင်တဲ့ အတားအဆီး နိမ့်တဲ့ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အောင်မြင်တဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေကလည်း အန်နီမေးရှင်းဆီ ကူးပြောင်းကြတယ်၊ One Hundred Thousand Bad Jokes ရဲ့ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ရုပ်ရှင်လိုပါပဲ။

သုံးခု ဘယ်နေရာမှာ တွေ့ဆုံကြလဲ

သုံးခုလုံးက မတူတဲ့ ဦးတည်ချက်တွေကနေ တူညီတဲ့ ပြောင်းလဲ ရိုက်ကူးမှု စီးပွားရေးကိုပဲ ကျွေးကြတယ်။ Full House နဲ့ Princess Hours လို အောင်မြင်တဲ့ manhwa တွေက ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွေ ဖြစ်သွားကြသလို၊ danmei ဝတ္ထုတွေက manhua၊ အန်နီမေးရှင်းနဲ့ လူကြို သရုပ်ဆောင်တဲ့ ဇာတ်လမ်းတွဲတွေ ဖြစ်သွားကြပြီး၊ manga ရဲ့ franchise တွေကတော့ ရုပ်ရှင်၊ ဂိမ်းတွေနဲ့ အထိမ်းအမှတ် ပစ္စည်းတွေထဲ ပျံ့နှံ့နေတယ်။ ဒါ့အပြင် ကာတွန်း ရိုးရာ တစ်ခုစီက သူ့ ပရိသတ်နဲ့ ပိုက်လိုင်းကို မျှဝေတဲ့ စာပေရေးရာ ရိုးရာ တစ်ခုရဲ့ ဘေးမှာ နေရာယူထားတယ်: manga ဘေးမှာ ဂျပန် light novel တွေ၊ manhwa ဘေးမှာ ကိုရီးယား ဝက်ဘ် ဝတ္ထု တွေ၊ manhua ဘေးမှာ တရုတ်ရဲ့ ဝက်ဘ်စာပေ ရှိတယ်။ စာပေ ဘက်ခြမ်းမှာလည်း သူ့ကိုယ်ပိုင် မြေပုံရှိတယ်၊ ဝက်ဘ်ဝတ္ထုနဲ့ light novel နဲ့ ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနဲ့ တရုတ်အတွက် ပလက်ဖောင်း လမ်းညွှန်တွေမှာပါ။

ဝတ္ထုရေးဆရာ တစ်ယောက်က ဘာကြောင့် ဂရုစိုက်သင့်လဲ

ဒီပရိသတ်တွေအတွက် ဇာတ်လမ်းတွဲ စာပေကို ရေးနေတယ်ဆိုရင်၊ ကာတွန်း စာအုပ်စင်က သင့် စာဖတ်သူတွေ သွားရောက် နေရာယူထားပြီးသား နေရာပါ၊ သူ့ရဲ့ ဝေါဟာရကလည်း သူတို့ကို နာမည်ပေးတယ်: ဖတ်သူ အပိုင်းအခြား အမည်တွေက အကြောင်းအရာကို မဟုတ်ဘဲ ဖတ်သူကို ဖော်ပြတယ်၊ webtoon ရဲ့ အပိုင်းပုံစံ၊ ဖုန်းကို အရင်ထားတဲ့ ဖတ်ရှုရာ စည်းချက်ကလည်း ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲတွေ လည်ပတ်နေတဲ့ စည်းချက်နဲ့ အတူတူပါ (ဝက်ဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ထုတ်ဝေမှု အချိန်ဇယား ကို ကြည့်ပါ)။ Manhwa အခန်းတစ်ခု ပြီးမြောက်ပြီးနောက် စကားလုံးတွေ ပိုပါတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ခုကို လိုချင်တဲ့ စာဖတ်သူတွေက သင့် ပရိသတ်ပါ၊ ဝေါဟာရ တစ်ခုက ဘယ်ရိုးရာက ဆင်းသက်လာလဲနဲ့ သူက ဘယ်ပလက်ဖောင်း ဂေဟစနစ်ကို ညွှန်းဆိုလဲဆိုတာ သိထားတာက သူတို့ဘက်ခြမ်းကို ရေးသားဖို့ အခြေခံ ဈေးကွက် အသိပညာပါ။