သုံးပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ

သုံးပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ (three-act structure) ကတော့ နောက်ပိုင်း ကျလာမယ့် ဖော်မြူလာ အားလုံးလိုလို တည်ဆောက်ထားတဲ့ အနောက်တိုင်း ပုံဆွဲခြင်းရဲ့ အခြေခံ မော်ဒယ်ပါ: ပိုင်း I က တည်ဆောက်တယ်၊ ပိုင်း II က ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံတယ်၊ ပိုင်း III က ဖြေရှင်းတယ်။ Syd Field ရဲ့ Screenplay (၁၉၇၉) စာအုပ်က ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာတွေအတွက် ခေတ်သစ် ဗားရှင်းကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဝတ္ထုရေးဆရာတွေကလည်း ရုပ်ရှင် အချိန် အတိုင်းအတာ အစား စာမူရဲ့ ရာခိုင်နှုန်းတွေနဲ့ အဲ့ဒီ အရိုးစွယ်တူ တစ်ခုတည်းကိုပဲ ဆက်သုံးကြတယ်။

သူ့ရဲ့ ပုံမှန် beat တွေကို အစဉ်အလိုက် ဖော်ပြရရင်: နောက်ခံ ဖော်ပြချက် (exposition)၊ ဇာတ်လမ်းကို စတင်စေတဲ့ ဖြစ်ရပ် (inciting incident)၊ ပထမ ဇာတ်ကွက် အချက် (ပိုင်း I ကို ပိတ်ပေးတယ်)၊ တက်လာမယ့် ဖြစ်ရပ်များ (rising action)၊ အလယ်ပိုင်း (midpoint)၊ ဒုတိယ ဇာတ်ကွက် အချက် (ပိုင်း II ကို ပိတ်ပေးတယ်)၊ အထွတ်အထိပ် မတိုင်ခင် အချက် (pre-climax)၊ အထွတ်အထိပ် (climax) နဲ့ အဆုံးသတ် ဖြေရှင်းချက် (resolution) (သို့) denouement တွေပါ။

သုံးပိုင်းကို အလွယ်ပြောရရင်

ပိုင်း I: တည်ဆောက်ခြင်း။ ပုံမှန် ကမ္ဘာ (ordinary world)၊ အဲ့ဒီ ကမ္ဘာထဲက ဇာတ်ကောင်နဲ့ ဇာတ်လမ်းကို စတင်စေတဲ့ ဖြစ်ရပ်: ဇာတ်လမ်းကို လှုပ်ရှားသွားစေတဲ့ အချက်ပါ။ ဒီပိုင်းက ပထမ ဇာတ်ကွက် အချက် (plot point one) မှာ အဆုံးသတ်တယ်၊ ဇာတ်ကောင်ကို ဇာတ်လမ်းရဲ့ အဓိက ပြဿနာ အလယ်ဗဟိုထဲ လုံးဝ ဝင်ရောက်သွားစေတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (သို့) အပြင်က တွန်းပို့ချက် ဖြစ်တယ်။ လက်တွေ့ အတွေ့အကြုံ စည်းမျဉ်းအရ စာအုပ်ရဲ့ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံ လောက် ယူသင့်တယ်။

ပိုင်း II: ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံခြင်း။ ပိုင်းသုံးပိုင်းထဲ အရှည်ဆုံး ပိုင်းဖြစ်ပြီး ကြိုမစီစဉ်ထားရင် ဖြန်းသွားတတ်တဲ့ ပိုင်းလည်း ဖြစ်တယ်။ တက်လာမယ့် ဖြစ်ရပ်များ (rising action) က ပြဿနာကို ရှုပ်ထွေးစေတယ်၊ အလယ်ပိုင်း (midpoint) ကတော့ ပိုင်းရဲ့ အခြားချက် (hinge) ဖြစ်တဲ့နေရာမှာ ဇာတ်ကောင်က တုံ့ပြန်သူ အနေနဲ့ကနေ လုပ်ဆောင်သူ အနေနဲ့ကို ကူးပြောင်းတာ (သို့) ပြဿနာကို အသစ်ပြန်မြင်စေတဲ့ အချက်တစ်ခုကို သိလာတာပါ၊ ဒုတိယ ဇာတ်ကွက် အချက် (plot point two) ကတော့ နောက်ဆုံး တွန်းတင်မှုကို မဖြစ်မနေ ဖြစ်စေတဲ့ ပြန်ဆုတ်ခြင်း (သို့) ပိုနက်ရှိုင်းအောင် လုပ်ခြင်းပါ။ ခန့်မှန်း စာအုပ်ရဲ့ အလယ် တစ်ဝက် လောက် ယူသင့်တယ်။

ပိုင်း III: ဖြေရှင်းခြင်း။ အဓိက ပြဿနာကို တိုက်ရိုက် ရင်ဆိုင်ရတဲ့ အထွတ်အထိပ် (climax) နဲ့ ပုံမှန် အသစ်လို့ ခေါ်ဆိုရမဲ့ အခြေအနေကို ပြသတဲ့ အဆုံးသတ် ဖြေရှင်းချက် (denouement) ပါ။ ခန့်မှန်း စာအုပ်ရဲ့ နောက်ဆုံး လေးပုံတစ်ပုံ လောက် ယူသင့်တယ်။

ပိုင်းတွေရဲ့ တကယ့်ရည်ရွယ်ချက်

သုံးပိုင်း ဆိုတာ မြင်ကွင်းတွေကို ထည့်သိမ်းရတဲ့ ဘူးသီးသန့် မဟုတ်ဘူး၊ ပြောင်းလဲမှု အပေါ်မှာ စာဖတ်သူတွေဆီ ပေးထားတဲ့ ကတိတွေ သဘောသက်သက်ပါ။ ပိုင်း I က ဒီပြဿနာက စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ ကိုက်ညီတယ်လို့ ကတိပြုတယ်။ ပိုင်း II က ထပ်ခါထပ်ခါ တူညီတဲ့ အမှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ပြဿနာက ပိုရှုပ်ထွေး ပိုခက်ခဲသွားမယ်လို့ ကတိပြုတယ်။ ပိုင်း III က အလယ်ပိုင်းက ကြိုတင် ရယူထားပြီးသား ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု ပါမယ်လို့ ကတိပြုတယ်။ မူကြမ်းတစ်ခုမှာ "အလယ်ပိုင်း ရှည်နေတယ်" လို့ ခံစားရရင် များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ် စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ရင် ဒီလို တွေ့ရတယ်: ပိုင်း II က တက်ကြွမှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်ရပ်တွေချည်း ဖြစ်နေတာပါ: အမှုတွေ ဆက်လက် ဖြစ်နေခဲ့တယ်၊ ဒါပေမယ့် ဇာတ်လမ်းရဲ့ အဓိက ပြဿနာက ပိုခက်ခဲ သွားနေတာ မဟုတ်ဘူး။

သုံးပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာ အများစုကို ကိရိယာသုံးခုက ဖြေရှင်းပေးတယ်:

1. အလယ်ပိုင်းကို ရွှေ့ပါ။ အလယ်ပိုင်း ဖြန်းနေတယ်လို့ ခံစားရရင် များသောအားဖြင့် အလယ်ပိုင်း အချက် (midpoint) က လုံးဝ ပျောက်နေတာပါ: လမ်းတစ်ဝက်မှာ ပြဿနာကို ပြန်မြင်စေတဲ့ အရာ ဘာမှ မရှိနေတာပါ။ ဇာတ်ကောင်ရဲ့ နားလည်မှုကို ပြောင်းလဲပစ်တဲ့ သတ်ကျော် အနိုင် (false victory) (သို့) သတ်ကျော် ရှုံးနိမ့်မှု (false defeat) တစ်ခုက ရနိုင်တဲ့အထဲ အားအကောင်းဆုံး အလယ်ပိုင်း အင်ဂျင်ပါ။
2. ပိုင်းကူးတိုင်တွေကို အားရအောင် လုပ်ပါ။ ဇာတ်ကွက် အချက်တစ်ခုဆိုတာ ပိတ်သွားတဲ့ တံခါးတစ်ခေါက်ပါ: အဲ့ဒီတံခါး ပိတ်သွားတဲ့နောက်မှာ ပုံမှန် ကမ္ဘာဟောင်းဆီ ပြန်သွားဖို့က မဖြစ်နိုင်စေရ (သို့) လက်ခံနိုင်လောက်အောင် ဆိုးရွားနေရမယ်။ သင့်ဇာတ်ကောင်က ဖြစ်နိုင်ရင် လွယ်လွယ်နဲ့ လမ်းကြောင်းကနေ ထွက်သွားလို့ရနေတယ်ဆိုရင် အဲ့ဒီ ကူးပြောင်းမှုက ဇာတ်လမ်း လမ်းကြောင်း ပြောင်းစက်တစ်ခု မဟုတ်ဘူး၊ ခေါင်းစဉ် တစ်ခုသာပါ။
3. အထွတ်အထိပ်ကို အလယ်ပိုင်းနဲ့ အတိုင်းအတာ ညီအောင် လုပ်ပါ။ အထွတ်အထိပ်က ပိုင်း II မှာ စုဆောင်းထားခဲ့တဲ့ အရာတွေကို ပြန်သုံးသင့်တယ်: တင်းမာလာတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေ၊ ရရှိလာတဲ့ အသိတွေ၊ ပေးလိုက်ရတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေ။ အလယ်ပိုင်းမှာ ဘယ်တုန်းကမှ မတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ အရာတစ်ခုနဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးတဲ့ အထွတ်အထိပ် တစ်ခုဆိုတာ မရယူထားတဲ့ အဆုံးသတ်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် အတိအကျပါ။

ကိရိယာက သင့်ကို မစီးနင်းအောင် သုံးပါ

• ရာခိုင်နှုန်းတွေက အလေ့အကျင့်တွေ၊ ဥပဒေသတွေ မဟုတ်ဘူး။ ပထမ ဇာတ်ကွက် အချက်က ၂၅% အစား ၃၀% မှာ ရှိနေတာကို စာဖတ်သူ ဘယ်သူကမှ သတိမထားမိလောက်ဘူး၊ ၅၀% မှာ ရှိနေတာကတော့ သင်ကိုယ်တိုင် သိထားသင့်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတစ်ခုပါ။
• ချုံ့ထားတဲ့ ပုံစံတွေကလည်း အရိုးစွယ်တူပါ။ Save the Cat က သုံးပိုင်းကို beat တစ်ဆယ့်ငါးခု အဖြစ် အသေးစိတ် ခွဲပြတယ်၊ ဇာတ်လမ်း စက်ဝိုင်း က ဇာတ်အဝိုင်းကို ရှစ်ဆင့်အထိ ချုံ့တယ်၊ သူရဲကောင်းရဲ့ ခရီးလမ်း က ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ပြန်ရေးတယ်။ သူတို့ထဲက တစ်ခုကို ရွေးတာက အသွားအလာ (resolution) ရွေးတာပါ၊ ကွဲပြားချက်ရှိတဲ့ ဇာတ်လမ်း အသစ်တစ်ခုကို ရွေးတာ မဟုတ်ဘူး။
• တချို့ ဇာတ်လမ်းတွေက အခြား ပုံသဏ္ဌာန်ကို လိုချင်တယ်။ တိတ်ဆိတ်တဲ့၊ တစ်ခန်းတစ်ဂါမ်းနဲ့ ဘဝအကြောင်း သဘောရှိတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေက kishotenketsu ပုံစံနဲ့ ပိုသင့်တော်တယ်၊ အဲ့ဒါက တက်ကြွလာတဲ့ ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံမှု အစား လှည့်စားချက်တစ်ခုကနေ ပုံသဏ္ဌာန် တည်ဆောက်တာပါ။

ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ ဇာတ်လမ်းညီညွတ်မှုက သီးခြား အလုပ်တွေ

ဖွဲ့စည်းပုံ ဖော်မြူလာတစ်ခုက နောက်မှာ ဘာ ဆက်ဖြစ်သင့်လဲဆိုတာကို ပြောပေးတယ်။ အခန်း ၁၈ က အခန်း ၇ နဲ့ ဆန့်ကျင်နေလားလဲဆိုတာကိုတော့ မပြောပြနိုင်ဘူး၊ ဒါက ဇာတ်လမ်းညီညွတ်မှု ပြဿနာတစ်ခု သီးသန့်ပါ၊ ဒါကြောင့် ရှည်လျားတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေမှာ အကြမ်းပုံစံ တစ်ခုနဲ့ ဇာတ်လမ်းမှတ်တမ်းကျမ်း တစ်ခု၊ နှစ်ခုလုံး တစ်ပြိုင်တည်း လိုအပ်နေတာပါ။

မိနစ်ဆယ်စာ စစ်ဆေးချက်

သင့်မှာ ရှိပြီးသား မူကြမ်းကို အပေါ်က beat တွေနဲ့ မြေပုံဆွဲပါ၊ တစ်ခုကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်း၊ အခန်းနံပါတ်တွေနဲ့အတူ ရေးပါ။ ပြီးရင် သင်ရေးထားတဲ့ စာကြောင်းတွေကိုပဲ ဖတ်ပြီး စစ်ကြည့်ပါ။ ပုံစံက ဖွဲ့စည်းပုံ ပြဿနာ အများစုကို ကိုယ့်ဘာသာ ရှာတွေ့ပေးတယ်: ဇာတ်လမ်း စတင်စေတဲ့ ဖြစ်ရပ်အပြီးမှာ အသစ်အဆန်း ဘာမှ မရှိတဲ့ စာကြောင်း လေးကြောင်း ဆက်နေတာ (ဖွင့်ပိုင်းက နှာခေါင်းသန့်ခြင်း သက်သက်ပဲ ဖြစ်နေတာ)၊ စာမျက်နှာ သုံးစာအတွင်း ဇာတ်ကွက် အချက် နှစ်ခု တစ်ပြိုင်တည်း ရှိနေတာ (ဒုတိယ ပိုင်း ပြိုကျသွားတာ)၊ ပတ်လည်က beat တွေနဲ့ ခွဲခြားလို့ မရတဲ့ အလယ်ပိုင်း (အလယ်ပိုင်းက အခြားချက် မဟုတ်ဘဲ လမ်းကြောင်းရှည်တစ်ခု သက်သက် ဖြစ်နေတာ)၊ သူ့ရဲ့ ဖြေရှင်းချက်ကို အဆုံးသတ်မှာမှ ပထမဆုံးအကြိမ် သွင်းပြရတဲ့ အထွတ်အထိပ် (မရယူထားတဲ့ အဆုံးသတ်ပါ)။ ရိုးရိုးသားသား ပြောကြည့်လိုက်တဲ့အခါ မမှန်နေတယ်လို့ ထင်ရတဲ့ စာကြောင်းက ပြန်ရေးသင့်တဲ့ စာကြောင်း အတိအကျ ဖြစ်တယ်၊ ဖြေရှင်းချက်ကလည်း များသောအားဖြင့် စာအုပ်တစ်ခုလုံးကို အကြမ်းပုံစံ ပြန်ဆွဲခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ beat တစ်ခုကို နေရာရွှေ့တာ (သို့) အားတက်စေတာ သက်သက်ပါ။