ဇာတ်ကောင် ပုံသေပုံစံ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုး

ဇာတ်ကောင် ပုံသေပုံစံ (archetype) တွေဆိုတာ ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်လာတတ်တဲ့ ဇာတ်ကောင် ပုံစံတွေပါ: ပညာရှိတဲ့ Sage၊ သတ္တိရှိသလို စည်းမျဉ်းဖျက်တတ်တဲ့ Rebel၊ စောင့်ရှောက်တတ်တဲ့ Caregiver တို့လိုမျိုးပါ။ စာရေးဆရာတွေ သုံးနေကျ ပုံသေပုံစံ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုး မော်ဒယ်က ဒါတွေကို လေးမျိုးစီပါတဲ့ အုပ်စုသုံးအုပ်စုနဲ့ စီထားပြီး Carl Jung ရဲ့ စိတ်ရေးရာ ပုံသေပုံစံ အကြောင်း ရေးသားချက်တွေကနေ ဆင်းသက်လာတာပါ။ ဝတ္ထုရေးဆရာတစ်ယောက်အတွက်တော့ ဒါက ဇာတ်ကောင် ရွေးချယ်ရာမှာ ကြည့်ရတဲ့ မှန်ဘီးပြေးတစ်ခု အနေနဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်: ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်ဟာ ဘာလိုချင်လဲ၊ ဘာမှာ ညံ့ဖျင်းလဲ၊ ပထမဆုံး ဇာတ်ခန်းမှာ ပရိသတ်အတွက် ဘယ်လို ရောက်သွားမလဲဆိုတာကို အမြန် ဖော်ပြပေးနိုင်တဲ့ ဝေါဟာရတစ်ခုပါ။ အောက်မှာ အုပ်စုတစ်ခုချင်းစီကို သူ့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ အားနည်းချက်နဲ့အတူ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စာရင်းက တကယ်တော့ ဘယ်ကနေ လာလဲ

မျက်စိရှေ့မှာ ထားသင့်တဲ့ သတိပေးချက် တစ်ခု ရှိတယ်။ ဒီမော်ဒယ်ကို သင်ပြတဲ့ အတတ်ပညာ လမ်းညွှန်တွေက Jung ရဲ့ စာလို့ တင်ပြကြပြီး Jung ကလည်း ဒီအယူအဆ ပါဝင်တဲ့ ရိုးရာ အစစ်ပါ၊ ဒါပေမယ့် အဲ့ဒီ လမ်းညွှန်တွေက တကယ် သင်နေတာက စာရေးဆရာ ဘက်ချောင် ချထားတဲ့ ဗားရှင်းပါ: လေးမျိုးစီပါတဲ့ အုပ်စုသုံးအုပ်စု သပ်သပ်ရပ်ရပ်၊ ပုံသေပုံစံ တစ်မျိုးစီမှာ သိသာတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ လက္ခဏာခွဲတဲ့ အားနည်းချက် တစ်ခုစီ ပါတယ်။ ချော့ထားတဲ့ အဲ့ဒီ စာရင်းက စာရေးဆရာတွေအတွက် ပြန့်ပွားစေခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး Jung ကိုယ်တိုင် ရေးခဲ့တဲ့ စာပိုဒ် တစ်ခု မဟုတ်ဘူး၊ ဒီလမ်းညွှန်ကလည်း အတတ်ပညာ ရင်းမြစ်တွေက စစ်မှန်စွာ ပြောထားတာတွေကိုပဲ ကပ်ပါတယ်။ အောက်မှာ ကိုးကားထားတဲ့ ရင်းမြစ် နှစ်ခုလုံးက အမည်အတူတူနဲ့ ပုံသေပုံစံ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးပါတဲ့ အုပ်စုသုံးအုပ်စု အတူတူကို သင်ကြတယ်၊ ဒါကြောင့် ဒီစာရင်းကို တူညီတဲ့ ဝေါဟာရတစ်ခု အနေနဲ့ သုံးဖို့ စိတ်ချရတယ်၊ ဒါပေမယ့် သပ်ရပ်တဲ့ အုပ်စုခွဲပုံကို Jung ရဲ့ စာမျက်နှာကိုယ်တိုင်ကနေ ဆိုသလို မတပ်စားပါနဲ့။

ego အုပ်စု

• Hero (သူရဲကောင်း): သတ္တိနဲ့ ဆန္ဒအားနဲ့ အခြေအနေကို ပြန်လည် ဖြေရှင်းပေးတယ်၊ အားနည်းချက်ကတော့ အလွန်အမင်း ယုံကြည်မှု၊ မာန်ဖီမှုနားသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်တဲ့ ကိုယ့်အားကိုယ် ကြီးမားစွာ ထင်မှတ်မှုပါ။
• Innocent (စိတ်စင်ကြည်သူ): စင်ကြည်ပြီး ကြင်နာတယ်၊ လွယ်လွယ်နဲ့ ယုံကြည်တယ်၊ အားနည်းချက်ကတော့ အရင်းသားမှုနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု မရှိတာပါ။
• Everyman (လူရိုး): ဘယ်နေရာမှာမဆို လိုက်ဖက်တဲ့ အနီးစပ်ရတဲ့ ပုံမှန်လူရိုးပါ၊ အားနည်းချက်ကတော့ သီးသန့် ကျွမ်းကျင်မှု မရှိတာပါ၊ ဒါကြောင့်လည်း စာဖတ်သူတွေက သူ့ကို သူတို့ ကိုယ်စားပြုအဖြစ် လက်ခံကြတာပါ။
• Caregiver (စောင့်ရှောက်သူ): စောင့်ရှောက်တတ်ပြီး ကိုယ်ကျိုးငဲ့ကွက်တတ်တယ်၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဆုံးရှုံးခြင်းနဲ့ အခြားသူတွေကို ကာကွယ်တယ်၊ အားနည်းချက်ကတော့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ ကိုယ်ပိုင် တက်လမ်းဆန်လိုစိတ် မရှိတာပါ။

soul အုပ်စု

• Explorer (စူးစမ်းသွားသူ): စွန့်စားခန်းနဲ့ မသိရသေးတာတွေကို ရှာဖွေချင်တဲ့ ဆန္ဒနဲ့ လှုပ်ရှားတယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ ဦးတည်ချက် မရှိတာ၊ ဘယ်နေရာမှာမှ လိုက်ဖက်နေမှု မရှိတဲ့ မတည်မငြိမ်သူ ဖြစ်နေခြင်းပါ။
• Rebel (ပုန်ကန်သူ): တုံ့ပြန်ရေး (သို့) တော်လှန်ရေး စိတ်ဓာတ်နဲ့ လှုပ်ရှားပြီး စည်းမျဉ်းတွေ ဖောက်ခွဲတယ်၊ အာဏာကို ရဲဝံ့စွာ ဆန့်ကျင်တယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် စိတ်ဝင်စားနေမှုထဲ နစ်မြုပ်ပြီး ရာဇဝတ်မှုဘက် လမ်းလွဲသွားခြင်းပါ။
• Lover (ချစ်မေတ္တာရှင်): ချစ်ခြင်းကို ရှာဖွေပြီး ထိန်းသိမ်းဖို့ စိတ်ပါပြီး အဲ့ဒါအတွက် အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ဖို့ အဆင်သင့် ရှိတယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ ချစ်သူထဲမှာ လုံးဝ ပျောက်ကွယ် သွားခြင်းပါ။
• Creator/Artist (ဖန်တီးသူ/ပန်းချီဆရာ): ရေရှည်တန်ဖိုးရှိတဲ့ အရာတွေကို ဖန်တီးတဲ့ ရမ္မက်မြင်သူပါ၊ အန္တရာယ်ကတော့ ပြည့်စုံမှုကိုသာ အလွန်အမင်း တောင်းဆိုတတ်တာနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အထင်ကြီးမှုပါ။

self အုပ်စု

• Jester (ရယ်မျှောက်သူ): မှန်တဲ့စကားကို ပြောပြီးတောင် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ရတတ်တဲ့ ဟာသဇာတ်ကောင်ပါ၊ အန္တရာယ်ကတော့ မျက်နှာပြင်လို ပြားတာ၊ စိတ်ရှည်စရာ မလိုတဲ့ ဆူညံသူ ဖြစ်နေခြင်းပါ။
• Sage (ပညာရှိ): ပညာရှိပြီး မှန်ကန်ချက်ကို ရှာဖွေတယ်၊ သင်ကြားတယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ ဘာမှမလုပ်ဘဲ ပြေးငြိမ်နေတတ်တာပါ။
• Magician/Wizard (မှော်ဆရာ): လောကကို ပြောင်းလဲဖို့ နက်ရှိုင်းတဲ့ အသိပညာ (သို့) စွမ်းအားကို ကိုင်စွဲထားတယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ မာနနဲ့ အဲ့ဒီ စွမ်းအားကြောင့်ပဲ ယိမ်းယိုင် ပျက်စီးသွားခြင်းပါ။
• Ruler (အုပ်ချုပ်သူ): အာဏာရရန် ကြိုးပမ်းခြင်းနဲ့ သူ သတ်မှတ်လိုက်တဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကြောင့် သတ်မှတ်ခံရတယ်၊ အန္တရာယ်ကတော့ သံသယနဲ့ အခြားသူတွေနဲ့ ကွဲကွာနေတဲ့၊ ခပ်ဝေးဝေး နေတတ်တဲ့ အုပ်ချုပ်မှုပါ။

တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးကို ဘယ်လို အသုံးချမလဲ

1. သေတ္တာအကြောင်း မဟုတ်ဘူး၊ အစပြုရတဲ့ ပုံစံတွေ အနေနဲ့ ယူဆပါ။ ပုံသေပုံစံ တစ်မျိုးဆိုတာ ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်အပေါ် ခန့်မှန်းချက် တစ်ခုပါ: ဒီစိတ်ဓာတ်၊ ဒီအားနည်းချက်။ ဇာတ်ကောင်ဟာ အဲ့ဒီ ခန့်မှန်းချက်ကို ရှုပ်ထွေးအောင် လုပ်ခြင်းနဲ့ နက်ရှိုင်းမှု ရရှိတာပါ၊ အခန်းတိုင်း အမည်ပြောင်း လဲလှယ်ခြင်းနဲ့ မဟုတ်ဘူး။
2. စိတ်ဓာတ်ကို want နဲ့ need နဲ့ တွဲပါ။ ပုံသေပုံစံရဲ့ စိတ်ဓာတ်က လိုချင်ချက် (want) ကို ပုံဖော်တယ်၊ အားနည်းချက်ကတော့ လိုအပ်ချက် (need) ကို စောင့်ရှောက်တယ်။ Explorer တစ်ယောက်ရဲ့ လိုချင်ချက်က ဝေးတဲ့တိုင်းပြည်ပါ၊ လိုအပ်ချက်ကတော့ များသောအားဖြင့် အိမ်ပြန်ရဖို့ အကြောင်းရင်းပါ။
3. အားနည်းချက်ကို ဇာတ်အဝိုင်း အလုပ်လုပ်စေပါ။ စာရင်းထဲက အားနည်းချက်က အပြုသဘော ပြောင်းလဲမှု ဇာတ်အဝိုင်း အတွက် အသင့်ပြုလုပ်ထားတဲ့ လိမ်ညာချက် (Lie) တစ်ခုပါ: Hero ရဲ့ မာန၊ Sage ရဲ့ ပြေးငြိမ်နေတာ၊ Ruler ရဲ့ သံသယ။ ဇာတ်လမ်းက ဖိအားပေးတဲ့အချက်က ပုံသေပုံစံက နာမည်ပေးထားတဲ့ အားနည်းချက်ပါ၊ ဒါကြောင့် အခန်းတိုင်းမှာ အဲ့ဒီ အားနည်းချက်ကို သတိထားပြီး ရေးသင့်တယ်။
4. အုပ်စုတွေ နှောင်ညှိပါ။ Sage လေးယောက်ပါတဲ့ ဇာတ်ကောင်အုပ်စုက စာသင်ခန်းလိုပါ၊ Rebel လေးယောက်ကတော့ အရေးအသားလိုပါ။ အုပ်စုတစ်ခုထဲက ဇာတ်ကောင်တွေ အားလုံး တူညီတဲ့ အားနည်းချက်တွေနဲ့ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ပြိုင်နေရင် ဇာတ်လမ်းက တစ်သံတည်း ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ အုပ်စုတွေ ရောစပ်ခြင်းက တစ်ကောင်နဲ့တစ်ကောင် မမြင်နိုင်တဲ့ အချက်တွေကို စာမျက်နှာပေါ်မှာ အချင်းချင်း ဖုံးပေးနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းပါ။
5. ပုံသေပုံစံနဲ့ လုပ်ငန်းခွဲပါ။ ဒီမော်ဒယ်က စရိုက် ပုံစံတွေကို ဖော်ပြတယ်။ Vogler ရဲ့ ပုံသေပုံစံ ရှစ်မျိုး (Mentor၊ Herald၊ Threshold Guardian အပါအဝင်၊ သူရဲကောင်းရဲ့ ခရီးလမ်း လမ်းညွှန်ထဲမှာ ပါဝင်တယ်) ကတော့ ဇာတ်လမ်းသူရဲကောင်းနဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ ဇာတ်လမ်း လုပ်ငန်းတွေကို ဖော်ပြတယ်။ Sage တစ်ယောက်က ဇာတ်အဝိုင်းတစ်ခုမှာ Mentor လုပ်ငန်း လုပ်နိုင်ပြီး နောက်တစ်ခုမှာ ပိုမှောင်မည်းတဲ့ လုပ်ငန်း လုပ်နိုင်တယ်၊ စရိုက်နဲ့ လုပ်ငန်းဟာ မတူတဲ့ ဝင်ရိုးတွေပါ။

ချုပ်ကွင်း မဟုတ်ဘူး၊ မှန်ဘီးပြေးပါ

ပုံသေပုံစံ တွေးခေါ်မှုရဲ့ ပျက်စီးစေတဲ့ ပုံစံက အမည်တပ်ပြီး ဇာတ်ကောင် ထည့်စုတာပါ: ပုံသေပုံစံ ကိုယ်စီလောက်သာ ရှိတဲ့ ဇာတ်ကောင်တွေက စကားပြောတတ်တဲ့ အိမ်ဆောင်ပစ္စည်းတွေလို ဖတ်ရတယ်၊ စာဖတ်သူတွေကလည်း အမြန် သတိထားမိကြတယ်။ ဒီမော်ဒယ်က သူ့တန်ဖိုးကို အချိန်နှစ်ခုမှာ ပြတယ်။ ပုံဆွဲနေတုန်းမှာ ဇာတ်ကောင်သစ်တစ်ယောက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခုတည်းနဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် ပေးတယ်။ ပြန်ဖတ်ပြင်တဲ့အခါမှာ ပြားနေတဲ့ ဇာတ်ကောင်တစ်ယောက်က များသောအားဖြင့် သူ့ ပုံသေပုံစံက ကတိပြုခဲ့တဲ့ စိတ်ဓာတ် (သို့) အားနည်းချက် တစ်ခုခု လွတ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ပုံသေပုံစံတွေက တိုင်းပြည်တစ်ခုကို ကြည့်ရတဲ့ မြေပုံလိုပါ၊ အဲ့ဒီအတွက် တစ်ခုခု လွတ်နေတာ တွေ့ရင် နောက်ကျောထိုးဖို့ မခက်ဘူး။ နှစ်ခုလုံးကို ဇာတ်ကောင် ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းထဲ မှတ်ထားရင် အမျိုးအစား တစ်ခုထက် ဇာတ်အဝိုင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ရလာမယ်။